Taktu prófið

Hvað veistu um Pabbamein?

Það eru ýmis einkenni gætu bent til krabbameins, en ert þú með helstu staðreyndir um einkenni og áhættuþætti á hreinu? Því fyrr sem krabbamein uppgötvast, því meiri líkur eru á bata.


Áhætta á krabbameinum minnkar með hækkandi aldri.

Ósatt: Með hækkandi aldri aukast líkurnar á að fólk fái krabbamein. Um 80% allra krabbameina greinast hjá fólki sem er eldri en 54 ára. Þó að allir eigi að vera vakandi fyrir einkennum sem geta bent til krabbameina ætti fólk samt að vera enn meira á varðbergi eftir því sem aldurinn færist yfir.

Karlmenn geta ekki fengið brjóstakrabbamein.

Ósatt: Karlmenn geta fengið krabbamein í brjóst þó það sé miklu sjaldgæfara en hjá konum (u.þ.b. 1 karl á móti 100 konum). Það þýðir að 2-4 karlar greinast árlega hérlendis með krabbamein í brjósti.

Karlmenn ættu því að leita til læknis ef þeir verða varir við þykkildi, hnút eða aðrar breytingar í brjósti.

Blóð í hægðum getur verið merki um krabbamein í ristli og endaþarmi

Satt: Blóð í eða á hægðum er eitt þeirra einkenna sem geta vakið grun um krabbamein í ristli eða endaþarmi.

Aðrar ástæður eins og sár í endaþarmi og gyllinæð eru þó mun líklegri orsakir en leita ætti til læknis til að fá skorið þar úr um.

Breytingar á fæðingarblettum eða ef nýir fæðingarblettir birtast getur verið merki um húðkrabbamein, þar með talin sortuæxli.

Satt: Ef vart verður við nýja fæðingarbletti eða ef breytingar verða á blettum, t.d. stærð, lögun eða litur ætti að panta tíma hjá lækni og láta athuga þá.

Hérlendis og í fleiri löndum látast fleiri karlmenn en konur vegna sortuæxla þó að færri karlar greinist hlutfallslega með meinið. Það bendir til þess að karlmenn séu að koma seinna til læknis þegar meinið er orðið illvígara og erfiðara við að eiga.

Ef líkamsþyngdin minnkar án sýnilegra ástæðna (t.d. varðandi matarvenjur eða ástundun hreyfingar) ætti að hafa sambandi við lækni.

Satt: Þyngdartap er fylgifiskur margra sjúkdóma og er krabbamein þar á meðal. Mikilvægt er að leitað sé til læknis ef einstaklingur upplifir slíkt.

Sár sem gróa illa geta verið merki um húðkrabbamein.

Satt: Sár sem gróa illa eða gróa en koma aftur geta verið merki um húðkrabbamein. Ef sár grær ekki á 3-4 vikum eða grær og kemur samt aftur ætti að leita til læknis til að athuga málið.

Ef um krabbamein er að ræða eru auknar líkur á að meðferð beri árangur ef gripið er sem fyrst inn í.

Óvenjuleg þreyta sem ekki breytist við hvíld og hefur verið viðvarandi í nokkrar vikur getur átt sér ýmsar orsakir en ein þeirra er krabbamein.

Satt: Ef þú hefur fundið fyrir mikilli þreytu sem er öðruvísi en þú átt að venjast og breytist ekki þó þú hvílir þig ættir þú að hafa samband við lækni.

Kyngingarörðugleikar, hæsi og hósti tengjast ekki krabbameinum.

Ósatt: Kyngingarörðugleikar tengjast í sumum tilfellum krabbameini t.d. í vélinda. Ef fólk finnur fyrir kyngingarörðugleikum sem hafa staðið yfir í u.þ.b. mánuð eða lengur og/eða fara versnandi ætti að leita til læknis.

Það sama á við um hæsi og hósta. Ef fólk upplifir hæsi eða hósta í langan tíma (meira en mánuð) og/eða ástandið fer versnandi, ætti að hafa samband við lækni, ekki síst ef hósta fylgir blóðugur uppgangur.

Ef vart verður við óvenjulega blæðingu, t.d. frá endaþarmi eða blóð í hráka eða þvagi ætti að leita til læknis.

Satt: Ákveðin krabbamein geta verið orsök óvenjulegra blæðinga þó að ýmislegt annað geti einnig legið að baki. Leita ætti til læknis til að ganga úr skugga um hvað veldur blæðingunum.

Þykkildi eða hnútur í eista/pung getur ekki verið krabbamein nema því fylgi óþægindi eða verkur.

Ósatt: Hnútar og þykkildi í eista eða pung (allt niður í hrísgrjón að stærð) geta verið krabbamein þó að engin óþægindi eða verkur fylgi (þó sumir finni fyrir verkjum og bólgu). Því á að leita til læknis ef vart verður við hnút eða þykkildi en einnig ef óljós eymsli eða þyngslatilfinning í eista gerir vart við sig.

Ef krabbamein hefur myndast einhversstaðar í líkamanum skiptir litlu máli hvort fljótt eða seint er gripið inn í fyrst það er á annað borð komið.

Ósatt: Þegar krabbamein er komið á það stig að fólk finni fyrir einkennum skiptir máli að bregðast fljótt við af því að þeim mun lengur sem beðið er er líklegra að meinið verði illviðráðanlegra. Góður árangur af meðferð er líklegri því fyrr sem er hægt að byrja hana og einnig er þá líklegra að umfangsminni meðferð dugi.

Öll einkenni sem geta verið vísbendingar um krabbamein gætu líka átt sér aðrar skýringar.

Satt: Einkenni sem geta bent til krabbameins geta einnig átt sér ýmsar aðrar orsakir. Miklu máli getur þó skipt að skorið sé fljótt úr um hvort um krabbamein eða eitthvað annað sé að ræða. Því skemmra sem mein er á veg komið þegar gripið er inn í, því meiri líkur eru á að meðferð beri árangur.


Til að fyrirbyggja ruslpóst:

Niðurstöður

{"First":{"Svar":"First","Fjöldi":"12","Niðurstaða":"first"},"Second":{"Svar":"Second","Fjöldi":"10","Niðurstaða":"second"},"Third":{"Svar":"Third","Fjöldi":"9","Niðurstaða":"third"},"Fourth":{"Svar":"Fourth","Fjöldi":"6","Niðurstaða":"fourth"},"Default":{"Svar":"Default","Fjöldi":"0","Niðurstaða":"default"}}

Frábært, (12/12)

Frábært, þú svaraðir öllu rétt! Þú veist greinilega ýmislegt um krabbameinseinkenni og áhættuþætti – og ættir því ekki að hika við að leita þér aðstoðar ef þú tekur eftir mögulegum einkennum.

Hægt er að lesa nánar um rétt svör með því að loka þessum glugga.

Vel gert, (10-11/12)

Vel gert, þú svaraðir næstum öllu rétt og veist greinilega ýmislegt um krabbameinseinkenni og áhættuþætti – og ættir því ekki að hika við að leita þér aðstoðar ef þú tekur eftir mögulegum einkennum.

Hægt er að lesa nánar um rétt svör með því að loka þessum glugga.

Nokkuð gott, (9-10/12)

Þú svaraðir þó nokkru rétt en það gæti komið sér vel fyrir þig að kynna þér betur upplýsingar um dæmigerð krabbameinseinkenni og áhættuþætti.

Hægt er að lesa nánar um rétt svör með því að loka þessum glugga.

Þokkalegt, (6-8/12)

Þú svaraðir sumu rétt en það gæti komið sér vel fyrir þig að kynna þér betur upplýsingar um dæmigerð krabbameinseinkenni og áhættuþætti.

Hægt er að lesa nánar um rétt svör með því að loka þessum glugga.

Ekki nógu gott, (0-5/12)

Þú ættir að kynna þér betur upplýsingar um dæmigerð krabbameinseinkenni og áhættuþætti.

Hægt er að lesa nánar um rétt svör með því að loka þessum glugga.